پیام آذری

آخرين مطالب

نوستالژی آب، نمک و آرتیمیا در دریاچه ارومیه علمي

نوستالژی آب، نمک و آرتیمیا در دریاچه ارومیه

  بزرگنمايي:

پیام آذری - ارومیه - پانزدهم اسفند به نام 'دریاچه ارومیه' نامگذاری شده است؛ دریاچه ای که تا سال هایی نه چندان دور با شنیدن نامش، آب، نمک و آرتیمیا (تنها موجود زنده آب شور) در ذهن مخاطبان تداعی می شد.
به گزارش ایرنا، دریاچه ارومیه که در سال های پرآبی اش با عناوین و القاب خاطره انگیز و زیبایی همچون 'نگیره فیروزه ای' و 'عروس آذربایجان' در بین روزنامه نگاران، ادبا و شاعران شناخته می شد، تا چندی قبل - بخوانید تا 2 دهه پیش- ابهتی داشت و مناظر چشم نواز و زیبایش شهره عام و خاص بود.
در تبیین عظمت و بزرگی دریاچه ارومیه در دهه ها و سده های قبل همین بس که فتحعلی شاه قاجار، مالکیت و حق کشتی سازی و کشتیرانی در آن را به ملک قاسم میرزا بخشید و او و اعقابش سال ها به این تولیت و فعال مایشاء بودن در حوضه آبریز دریاچه می بالیدند.
اما شکوه و عظمت دریاچه ارومیه در آن سال ها - حدود 170 سال پیش - محدود به قلمروی سرزمینی ایران نماند و تنها شاهزادگان قاجار به ملک قاسم میرزا رشک نبردند، بلکه زیبایی های این پهنه آبی نقره فام، حسد امپراطوری روسیه را نیز برانگیخت و بعد از چیرگی همه جانبه آنان بر خطه آذربایجان، روس ها حق کشتیرانی در 'نگین فیروزه ای' را به انحصار گرفتند و کشتی 'آدمیرال' را برای نشان دادن زور بازویشان در آن به آب انداختند که بعدها در داستان کشت و کشتار و قتل و غارت های اسماعیل آقا سمیتکو نیز محل جنگ و جدال نیروهای تحت امر وی با نیروهای دولتی و مجاهدان آذربایجان شد.
اما هر چه بود دریاچه ارومیه در آن دهه ها و سده ها، منبع نعمت و برکت برای خطه شمال غرب ایران از سلماس تا اشنویه بود و هر یک از 100 جزیره کوچک و بزرگ آن برای خود حکایت ها و داستان های عجیب و غریب و شنیدنی بسیاری در نزد ساکنان اجتماعات پیرامونی دریاچه داشت.
خوب به خاطر دارم در سال هایی که هنوز خشکی در دریاچه ارومیه لنگر نیانداخته بود و من دانشجوی دانشگاه تهران بودم، در سفر به پایتخت با قطار، عصرها از کنار دریاچه می گذشتم؛ امواج نیلگون و خروشان آن در عصر هنگام با سواحل سرسبز و مزین به گل های زرد محلی، منظره ای بدیع و فراموش نشدنی برای رهگذران ایجاد می کرد.
در آن سال ها هنوز دریاچه سر حال و همه ساله میزبان دهها هزار نفری بود که به رغم کمبود امکانات و شمار ناچیز خودروها، بر طبق یک سنت مالوف از گوشه و کنار ایران، در فصل گرم سال برای استفاده از لجن های سیاه و درمانی دریاچه خود را به بنادر شرفخانه، رحمانلو و گمیچی و ... می رساندند.
البته دریاچه ارومیه در آن مقطع زمانی همیشه خوشی برای مسافران و دلدادگان آب و نمک نداشت و به دلیل عمق زیاد دریاچه و طول 150 کیلومتری و عرض 50 کیلومتری آن در بعضی جاها، هفته ای نمی شد که خبر بدی مبنی بر گم شدن یک یا چند نفر در دریا و اعزام نیروهای امداد برای نجات شان در رادیو - تلویزیون پخش و در رسانه های مکتوب منتشر نشود.
اما حالا که فکر می کنم، می بینم هر چند مرگ انسان ها در دریاچه مواج و عصبی دردناک بود، اما این قبیل اتفاقات در آن سال ها از عظمت و بزرگی دریاچه حکایت داشت؛ دریاچه تا آن سال ها (اواسط دهه 1370 شمسی) به قدری آب داشت که هر وقت می غرید، زمین های کشاورزی و حتی جاده های زیادی در ساحل شرقی آن در شهرستان های آذرشهر، بناب و عجب شیر زیر آب می رفت.
هیچ فراموش نمی کنم پدرم تعریف می کرد که از روستای 'خور خور' تا جزیره اسلامی مجبور شده بود همراه دوستش تماما از آب بگذرد؛ حساب کنید که فاصله این دو محل بیش از 10 کیلومتر است و امروز قسمت های آبدار دریاچه از 'خورخور' بیش از 30 کیلومتر فاصله دارد.
آری! روزهای خوش دریاچه ارومیه اما به ناگهان رخت بربست و شد آنچه که نباید بشود؛ اوایل دهه 1380 بود که کارشناسان نسبت به کاهش سطح و عمق آب دریاچه هشدار دادند؛ البته این ابتدای خطا در مورد دریاچه نبود و قبل از آن در شرایط جنگی و آشوب های کردستان، مسوولان ناگزیر از ریختن هزاران تن سنگ در کم عرض ترین قسمت دریاچه برای دسترسی به جبهه های غرب در اوایل دهه 1360 شده بودند.
البته هنوز هم در اوایل این دهه برای عبور از دریایچه در سفر بین ارومیه و تبریز و بالعکس، شناورها موجود بودند، اما خشکی که در دریاچه لنگر انداخت، دیگر زور هیچ کس نرسید که آن را از جایش بلند کند.
خشکی خیلی زود در جان دریاچه رخنه کرد و مانند سرطان در زمانی کمتر از یک دهه به تمام نقاط آن سرایت کرد و وقتی چشم باز کردیم، دریاچه را در حال احتضار دیدیم.
انگار نه انگار این همان دریاچه ای بود که روزی روزگاری، مردم برنامه های عروسی شان را آن هم با پیکان های جوانان در سواحل آن فیلمبرداری می کردند و نمی شد با آن شوخی کرد.
دی ماه امسال که برای پوشش خبری سفر رییس جمهوری به ارومیه رفته بودیم، در مسیر بازگشت و در روستای 'سرای' در جزیره اسلامی، یکی از روستاییان جاده سنگی قدیمی ای را نشانم داد و گفت که خواجه ای، ارباب روستا، در اواسط دهه 1350 این جاده را با پول خود کشید، اما وقتی استاندار وقت آذربایجان شرقی - اشتباه نکنم سپهبد شاه بختی- در حین گذر از آنجا زمین خورد، دستور داد که جاده 20 کیلومتری کنونی خاصاوان - جزیره اسلامی کشیده شود.
آری این بود مجملی از داستان تلخ و شیرین دریاچه ارومیه که حوادث زیادی را در طول روزگاران دراز از سر گذرانده و باز خدا را هزار مرتبه شکر که در سال های اخیر در سایه تدابیر اتخاذ شده مانند باز کردن جلوی سدها، پر کردن چاه های غیرمجاز و نیز افزایش نزولات آسمانی، کورسویی برای احیای این زیستکره ثبت جهانی شده پیدا شده است.
ختم کلام اینکه 'انسان با امید زندگی می کند' و امروز وظیفه همه ماست که دست در دست هم دهیم و با کمک به احیای 'نگین فیروزه ای' آذربایجان، از به خطر افتادن زندگی 15 میلیون انسان در اجتماعات پیرامونی آن جلوگیری کنیم.
3214/3072





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

روش علمی و منطقی برای مبارزه با مواد مخدر لازم است

رشته مرمت بناهای تاریخی در دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل ایجاد می شود

هشتمین دوره مسابقات ملی مناظره دانشجویان ایران در استان برگزار می شود

تالاب فصلی «قره قشلاق» در مهاباد پس از 6 سال احیا شد

تقویت قدرت تشخیص دانش آموزان در فضای مجازی ضروری است

محققان دانشگاه تبریز پلیمر پلی‌استایرن دیرسوز تولید کردند

نوآوری باز، امکان تبادل دانش تجاری را فراهم می‌کند

افزایش تراز دریاچه ارومیه در مقایسه با سال قبل به نیم متر رسید

دادستانی رها کردن بطری در دریاچه سردشت را پیگیری می کند

فصلنامه مدیریت کسب و کارهای بین المللی دانشگاه تبریز اعتبار علمی پژوهشی دریافت کرد

2600 نفر در مهاباد آموزش مهارتی فرا گرفتند

بارندگی ها در حوضه آبریز دریاچه ارومیه 70 درصد افزایش یافت

رهاسازی آب از سد زولای سلماس به دریاچه ارومیه آغاز شد

استاندار آذربایجان شرقی: تهدید خشکی دریاچه ارومیه برطرف شد

یک بال جغد پس از تیمار در تکاب به دامان طبیعت بازگشت

اعتماد به دانشگاهیان و نخبگان بسیاری از مشکلات را حل می‌کند/ مصالح ملی را قربانی منافع شخصی نکنیم

برگزاری کارگاه بیوانفورماتیک پیشرفته و طراحی دارو در تبریز

46 شکارچی غیرمجاز در شاهین دژ دستگیر شدند

«حواصیل ارغوانی» جهت تیمار به محیط زیست سردشت تحویل شد

شکارچیان 51 پرنده را در طبیعت مهاباد رها کردند

حجم آب دریاچه ارومیه از مرز 3 میلیارد مترمعکب گذشت

انتقال 2 میلیون مترمکعب آب برای احیای تالاب قره قشلاق

رونمایی از 51 کتاب منتشر شده در دانشگاه محقق اردبیلی

تراز دریاچه ارومیه به یکهزار و 271 متر و 19 سانتی متر رسید

7 پاسگاه از حیات وحش منطقه مراکان خوی صیانت می کنند

11 محصول دانش‌بنیان دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل تجاری سازی شد

درباره اختلال اوتیسم چه می‌دانیم؟

حریم پارک ملی دریاچه ارومیه پایش مستمر می شود

شهروندان با طبیعت مهربان باشند

24 هزار عدد بطری خالی در دریاچه سد سردشت کشف شد

بارش های امسال تالاب «قوپی باباعلی» در مهاباد را احیا کرد

3000 نفر در روز طبیعت مهمان تالاب کانی برازان مهاباد شدند

ماهی ها و سبزه های نوروزی در بوستان های تبریز جمع آوری می شود

مردم آذربایجان غربی در روز طبیعت حافظ طبیعت باشند

وسعت دریاچه ارومیه به 2662 کیلومترمربع رسید

ماهی های قرمز را در آب های آزاد و سدها رها نکنید

103 شرکت در پارک علم و فناوری آذربایجان غربی فعال است

بیماری آنفلوآنزا در یک واحد مرغداری آذربایجان شرقی مشاهده شد

اجلاس روسای دانشگاه‌های ترکیه‌ای عضو اتحادیه دانشگاه‌های منطقه قفقاز به میزبانی دانشگاه تبریز برگزار می‌شود

نگین فیروزه‌ای ایران آرام گرفت

تراز دریاچه ارومیه 36 سانتی متر افزایش یافت

نمایشگاه توانمندی های دانشگاه های ترکیه در تبریز برپا می شود

اهدای اعضای بدن جوان تبریزی جان 2 نفر را نجات داد

ارتقای رتبه دانشگاه محقق اردبیلی در رتبه بندی جدید ISC

پل میانگذر دریاچه ارومیه به «ساعت زمین» پیوست

تراز دریاچه ارومیه نسبت به کمترین سطح آن یک متر بالاتر است

میدان چایی تبریز، مسیلی اطمینان بخش در مواقع بحران

27 اخطاریه زیست محیطی سال گذشته در مهاباد صادر شد

تراز دریاچه ارومیه از یکهزار و 271 متر فراتر رفت

برخورد احتمالی با کامیون عامل تلف شدن پرندگان در ماکو بود